MOSTAR – Rijeka Bunica predstavlja jedan od najvrjednijih prirodnih vodotoka u Bosni i Hercegovini, a njene hidrološke, pejzažne i ekološke vrijednosti bile su jedno od osnovnih polazišta pri planiranju i projektovanju poddionice autoceste Tunel Kvanj – Buna na Koridoru Vc.
Zaštita ove rijeke nije naknadno uvedena mjera, već integralni dio projekta od njegovih prvih planskih faza, saopšteno je iz Odjela za odnose s javnošću JP Autoceste FBIH.
Sveobuhvatan sistem zaštite voda i zakonska usklađenost
Tokom pripreme projektne dokumentacije detaljno su analizirani prirodni uslovi prostora, slivna područja, površinske i podzemne vode, hidrološke karakteristike terena, kao i mogući uticaji buduće autoceste kako bi se u potpunosti očuvale prirodne vrijednosti ovog područja.
Prije početka izvođenja radova izrađena je kompletna prostorno-planska i projektna dokumentacija, uključujući Studiju uticaja na okoliš, te su pribavljeni okolinska dozvola, odgovarajući vodni akti i urbanistička saglasnost. Dokumentacija je prošla stručnu reviziju, a cjelokupan postupak planiranja i pripreme proveden je u strogoj usklađenosti s propisima Federacije Bosne i Hercegovine.
Zaštita voda posmatra se kao jedinstven sistem upravljanja okolišem koji definira:
- Zaštitu površinskih i podzemnih voda, te zaštitu tla,
- Sprečavanje erozije i adekvatnu organizaciju gradilišta,
- Kontinuirani monitoring okoliša i postupanje u slučaju incidentnih situacija.
Funkcionalno razdvajanje: Dva potpuno odvojena sistema odvodnje
Odvodnja voda na ovoj poddionici projektovana je kroz dva potpuno odvojena sistema, čime je osigurano da se putem novog sistema ne ispuštaju vode s gradilišta niti oborinske vode s kolovoza tokom eksploatacije autoceste:
- Vanjski sistem: Namijenjen je isključivo prihvatu i odvođenju oborinskih voda s okolnog terena radi zaštite trupa autoceste, okolnog prostora i postojeće infrastrukture.
- Unutrašnji sistem: Služi isključivo za prikupljanje oborinskih voda s kolovoza, njihov tretman kroz taložnike, separatore ulja i masti i druge objekte za prečišćavanje, te kontrolisano ispuštanje u skladu s vodnim aktima.
Optimizacija rješenja u naselju Parila i saradnja s lokalnom zajednicom
Jedno od ključnih projektnih rješenja odnosi se na sistem vanjske odvodnje na području naselja Parila, koje se nalazi na pravcu prirodnog slijevanja oborinskih voda s okolnih padina. Obilne padavine koje su u septembru 2025. godine pogodile područje Mostara izazvale su bujične tokove i štete na lokalnim putevima i poljoprivrednim površinama u ovom naselju, što je dodatno ukazalo na važnost ovog sistema.
Nakon obilaska terena, provedenih analiza i uvažavanja pritužbi lokalne zajednice, izvršena je optimizacija projektnog rješenja u skladu s procedurama Evropske investicione banke (EIB) i Evropske banke za obnovu i razvoj (EBRD):
Glavna izmjena: Umjesto prvobitno planiranog otvorenog betonskog kanala (iz idejnih rješenja iz 2018. i 2023. godine), odabrano je rješenje sa zatvorenim cjevovodom većeg promjera. Ovo rješenje efikasnije odvodi vodu, zauzima manje prostora i bolje se uklapa u okruženje, a konačni projekt prihvatili su i sami vlasnici parcela.
Važno je naglasiti da ovaj sistem ne dovodi nove vode u rijeku Bunicu niti mijenja prirodni režim oticanja. Predmet sistema su isključivo prirodne oborinske vode koje se i danas slijevaju prema rijeci. Razlika je u tome što se umjesto dosadašnjeg nekontrolisanog površinskog oticanja kroz naselje, voda sada organizovano i kontrolisano vodi zatvorenim cjevovodom do mjesta ispuštanja. Time se direktno smanjuje rizik od poplava, erozije i šteta na privatnim i poljoprivrednim parcelama.
Stroge mjere tokom gradnje i dugoročne obaveze tokom eksploatacije
Zaštita voda tokom izvođenja radova osigurana je Projektom organizacije gradilišta i pratećim planovima upravljanja okolišem. Radovi se izvode pod kontinuiranim stručnim nadzorom, a primijenjene mjere uključuju:
- Zabranu servisiranja mehanizacije i skladištenja goriva u zonama visokog rizika,
- Zaštitu površina osjetljivih na eroziju i sprečavanje unošenja sedimenta u vodotoke,
- Pravilno upravljanje građevinskim otpadom te monitoring kvaliteta voda, tla i zraka.
Obaveze investitora ne prestaju završetkom građevinskih radova. Tokom cijelog perioda eksploatacije i korištenja autoceste, nastavit će se redovno održavanje sistema odvodnje, monitoring kvaliteta voda te praćenje erozionih procesa. Krajnji cilj projekta ostaje nepromijenjen – omogućiti razvoj moderne saobraćajne infrastrukture uz maksimalno odgovorno upravljanje i očuvanje prirodnih bogatstava rijeke Bunice i njenog sliva.
