Naslov teksta “Ukinite visokog predstavnika”
Nekadašnji visoki predstavnici međunarodne zajednice u Bosni i Hercegovini Šveđanin Carl Bildt i Austrijanac Wolfgang Petritsch objavili su autorski tekst u njemačkom listu Frankfurter Allgemeine Zeitung (FAZ) pod znakovitim naslovom, “Ukinite visokog predstavnika”.
U tekstu su analizirali trenutnu političku situaciju u našoj zemlji i iznijeli prilično kontroverzan stav da bi instituciju Ureda visokog predstavnika (OHR) trebalo ugasiti.
– Iznenađujuća ostavka Christiana Schmidta s pozicije visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu postavlja mnogo više od pukog pitanja sukcesije. Ona prisiljava Evropu da se suoči s neugodnom geopolitičkom stvarnošću.
Trideset godina nakon Dejtonskog mirovnog sporazuma, zemlja ostaje zarobljena u stanju političkog limba – formalno suverena, ali u praksi i dalje pod međunarodnim nadzorom.
Institucija visokog predstavnika međunarodne zajednice je ad hoc tijelo koje je uglavnom uspjelo u obnovi ratom razorene zemlje. Bez američkog i evropskog učešća – Rusija, Japan, Kanada i Evropska unija, kao glavni sponzor, bili su također zastupljeni u Vijeću za implementaciju mira – implementacija Dejtonskog mirovnog sporazuma nakon 1995. godine teško bi bila moguća – navode autori.
Ali ono što je bilo zamišljeno kao privremeno rješenje za neposredni poslijeratni period postalo je trajno stanje stvari, naglašavaju.
– Već neko vrijeme, ova civilna institucija, koja je tokom godina izgubila utjecaj i legitimitet, služi mnogim lokalnim političarima i kao žrtveni jarac i kao spas – oslobađajući ih tako odgovornosti demokratskih društava da sami pronađu održive političke kompromise.
Rusija je postala regionalni uzročnik problema. Upravo iz tog razloga, bilo bi pogrešno refleksno imenovati još jednog visokog predstavnika i time ovjekovječiti nezadovoljavajući status quo.
Međunarodna zajednica – posebno EU – mora se zapitati da li ovaj korak zapravo promoviše stabilnost i nezavisnost – ili samo održava upravljanu stagnaciju – smatraju Bildt i Petritsch.
Ovome se dodaje i fundamentalno promijenjena geopolitička situacija, podvlače oni.
– Dok dugotrajan put ka Briselu gubi na privlačnosti u državama Zapadnog Balkana, međunarodni konsenzus o budućnosti Bosne odavno je postao krhak. Rusija godinama otvoreno odbacuje ulogu visokog predstavnika, koja dolazi s posebnim ovlaštenjima, i odavno je postala regionalni uzročnik problema.
Međutim, u Washingtonu se sada pojavljuje i odlučno transakcijski pristup Balkanu. Nedavna posjeta Trumpovog sina, koji se bavi poslovima u javnosti, glavnom gradu dijela Bosne i Hercegovine u kojem većinu čine bosanski Srbi, mora se posmatrati kao pokušaj uspostavljanja još jednog sumnjivog poslovnog odnosa. S
lični aranžmani su već u toku u Srbiji i Albaniji – i to se dešava uz očigledno nepoštivanje evropskih pravila i zakona. U ovim okolnostima, nasljednik odlazećeg visokog predstavnika teško da bi imao veći legitimitet od svog prethodnika – stav je švedskog i austrijskog diplomate.
Ključno pitanje, stoga, nije ko će zamijeniti Schmidta, već koje bi reforme mogle uspješno približiti Bosnu EU, ističu oni.
– Nedosljedno je da se Bosna i dalje drži pod stranom kontrolom bez ikakvih izgleda za puni suverenitet i samoupravu, dok se istovremeno od nje očekuje da nastavi put ka Evropskoj uniji. Na osnovu temeljite analize trodecenijskog procesa izgradnje države, Evropi je stoga potreban strateški novi početak za Bosnu.
Ovaj novi početak mora se zasnivati na dva međusobno povezana elementa: Prvo, ispravljanje disfunkcionalnog sistema vlasti, i drugo, okončanje međunarodnog specijalnog nadzora.
Ova reformska agenda, zauzvrat, mora biti blisko koordinirana s postepenom integracijom u evropske strukture. To ne znači radikalnu reviziju dejtonskog sistema, već realna prilagođavanja: Davno su potrebne efikasnije strukture donošenja odluka, jasnije odgovornosti i ograničavanje stalne opstrukcije – smatraju.
Paralelno s tim, zatvaranje OHR-a trebalo bi biti blisko povezano s procesom pristupanja EU, naglašeno je u tekstu.
– Oni uvjeti koje Schmidt i njegovi prethodnici godinama bezuspješno zahtijevaju – poput regulisanja državne imovine – mogli bi se ugraditi u odgovarajuća poglavlja ugovora o pristupanju. To bi definitivno okončalo naizgled beskrajnu debatu o tome da li Bosna uopšte “pripada” Evropi.
Ugrađena u kredibilnu evropsku perspektivu, država Bosna i Hercegovina bi stoga bila dio dinamičnog političkog projekta. Predstavljala bi prelazak sa međunarodnog nadzora na evropske integracije.
Ostavka Christiana Schmidta stoga nudi dugo očekivanu priliku za fundamentalno preispitivanje međunarodne politike prema Bosni, i to iz evropske perspektive. Bosni i Hercegovini nije potrebna beskrajna međunarodna uprava. Ono što zemlji treba je kredibilna evropska budućnost – poručili su autori teksta.
Slučajno ili ne, ovaj “tekst” poklapa se sa nedavnom odlukom Narodne skupštine entiteta RS u Banjoj Luci kojom je usvojena Deklaraciju o zatvaranju OHR-a u BiH. I ne samo u RS-u traže zatvaranje OHR-a, to je želja i čelnika HDZ-a Dragana Čovića.
Za razliku od svog vječitog političkog partnera Milorada Dodika, Čović je i ovaj put lukaviji.
– Ja bih volio da novi visoki predstavnik bude čak izmješten u briselske prostore jer ako naš put ide tim pravcem, zašto to ne uraditi – kazao je Čović prije nekoliko dana.
Probosanske snage smatraju da bi se zatvaranjem OHR-a otvorio put srpskim i hrvatskim separatistima ka razbijanju države BiH. Sada Dodiku i Čoviću u tim planovima asistiraju Bildt i Petritsch.
