Na današnji dan 2020. godine, u Zagrebu je preminuo Mustafa Nadarević, jedan od najboljih glumaca regije svih vremena, ali su njegove uloge, koje su bile svojevrsna mapa ljudskih emocija: nemira, straha, prkosa, nježnosti, ironije i tuge, ostale da se pamte.
Velikan bosanskohercegovačkog, hrvatskog i regionalnog glumišta bio je omiljeni glumac bivše SFR Jugoslavije, ali i svih država koje su nastale nakon njenog raspada. Mlađa generacija pamti ga kao Izeta Fazlinovića u seriji “Lud, zbunjen, normalan”.
Nadarevićeva karijera je bogata i raznovrsna, a svaka uloga koju je odigrao bila je svjedočanstvo njegove ljubavi, posvećenosti i strasti prema glumi, te ga je publika identificirala s likovima koje je igrao. Bio je jedan od najistančanijih, najdiskretnijih i najtemeljitijih glumaca regije, a njegov glumački pristup često je opisivan kao minimalistički, ispunjen sofisticiranom nijansom. Dovoljno je bilo da blago nakrivi glavu, napravi jedva primjetnu grimasu ili zadrži pogled sekundu duže i već je dočaravao unutarnji monolog lika kojeg tumači. U tome je ležala njegova snaga: u niskoj, tihoj frekvenciji emocije.
Prva uloga
Mustafa je rođen u Banjoj Luci, 2. maja 1943. godine. Zbog bombardovanja Banje Luke, njegova porodica se ubrzo nakon njegovog rođenja odselila u Zagreb, gdje je on završio osnovnu školu. Prvu ulogu dobio je već u prvom razredu, kada je na školskoj priredbi glumio Crvenkapicu. Učiteljica je izabrala baš njega jer je nalikovao na djevojčicu, imao je dužu kosu i piskutav glas.
Mehmed Nadarević, Mustafin otac, preminuo je od tuberkuloze u 28. godini pa je Mustafu sama odgajala majka Asja, koja je ostala udovica s 22 godine.
U Rijeci, gdje su se porodično odselili iz Zagreba, Mustafa je pohađao gimnaziju i uporedo bio član Amaterskog kazališta “Viktor Car Emin”, kada se ljubav prema glumi pretvorila u poziv. Ne samo da je volio glumu nego je u njoj pronalazio i spas. Glumio je u pozorištu čak i kada mu je umrla majka.
– Kad mi je majka umrla, izašao sam u pozorište da igram ulogu. Tako mi je bilo lakše. To je bježanje od stvarnosti i bježanje u lik koji nisam ja, onda manje boli. Dobra gluma je zadnja stepenica ka šizofreniji. Moraš se dati jako, a s druge strane ostati zdrav u glavi – govorio je Nadarević o tom teškom trenutku u svom životu.
Pozorište i film
Nakon završene gimnazije u Rijeci, Mustafa je diplomirao na Akademiji za kazališnu umjetnost u Zagrebu. U Zagrebačkom teatru mladih započeo je pozorišnu karijeru, a 1969. postao je član Drame Hrvatskog narodnog kazališta u Zagrebu.
Rad u pozorištu zauzimao je veoma značajno mjesto u Nadarevićevom stvaralaštvu. Bio je glumac koji je scenu doživljavao kao prostor istine, bez mogućnosti ponavljanja, bez montaže, bez fikcije iza koje se može skloniti. Na daskama koje život znače ostvario je brojne značajne uloge u domaćem i stranom repertoaru: Bodgan u “Hvarkinji”, Pomet u “Dundu Maroju”, Miletić u “Ostavci”, Leone u “Gospodi Glembajevima”, Lorenzaco u “Lorenzaccio”, Sirano u “Cyranu de Bergeracu”, Platonov u drami bez naslova, Figaro u “Figaro se ženi” i “Figaro se rastaje”, M.P. Murphy u “Letu iznad kukavičjeg gnijezda”…
Filmsku karijeru započeo je osamdesetih godina sporednim ulogama, da bi se zatim nametnuo kao izbor za glavne uloge. Svoj izvanredni glumački talent dokazao je ulogom daidže Zijaha u filmu “Otac na službenom putu”, a potom i u filmovima “Miris Dunja”, “Već viđeno”, “Glembajevi” (za koju je dobio Zlatnu arenu Festivala u Puli za najboljeg glumca), “Praznik u Sarajevu”, “Gluvi barut”, “Savršeni krug”, “Kod amidže Idriza”…
Ipak, najzapaženija mu je bila uloga Izeta Fazlinovića u TV seriji “Lud, zbunjen, normalan” čijim je doskočicama nasmijavao cijeli region, a zbog čega ga je zavoljela i mlađa publika. Iako komična, ta uloga nikada nije bila odvojena od njegovog glumačkog standarda: iza komike je uvijek ostajala fina psihološka razrada, precizno odmjeren humor i šarm glumca koji igranje nikada nije shvatao površno. Izet je postao ikona, ali Mustafa se nikada nije izgubio u toj popularnosti. On je ostao umjetnik koji pažljivo bira, promišlja i interpretira.
Uspješan reditelj
Nadarević je kao reditelj debitirao 1992. godine predstavom “Let iznad kukavičjeg gnijezda”, a potom je postavio više predstava, između ostalih “Balkanskog špijuna” Dušana Kovačevića i “Zabune” Alana Ajbourna u Satiričnom kazalištu Kerempuh, te “Hasanaginicu” Milana Ogrizovića u HNK i Narodnom pozorištu u Sarajevu.
Osim glume i režije, radio je i kao profesor na Akademiji dramskih umjetnosti u Zagrebu i Glumačkoj akademiji u Sarajevu. Odlukom Ministarstva kulture Republike Hrvatske, 2006. godine proglašen je nacionalnim prvakom.
Mustafa Nadarević je bio glumac koji je znao da je najveća snaga umjetnika upravo u njegovoj istini. A on ju je nosio tiho, dostojanstveno i predano, ostavivši iza sebe opus koji će još dugo biti mjerilo vrhunskog glumačkog majstorstva. Sadašnje, ali i buduće generacije sigurno će još zadugo uživati u briljantnim ulogama i umijeću ovog glumačkog barda, koje je ostvario u svojoj blistavoj karijeri i zbog kojih neće biti zaboravljen.
Ženio se tri puta
Mustafa se ženio tri puta. Iz prvog braka s Jasnom dobio je kćerku Nađu, a s drugom suprugom Snježanom je dobio dvoje djece – sina Ašu i kćerku Nanu. Treća supruga bila mu je Slavica Radović, kostimografkinja i scenografkinja, s kojom se vjenčao 25. aprila 2012., nakon što su 15 godina bili skupa, a ona je preminula 7. juna 2012. poslije 10-godišnje borbe sa zloćudnim tumorom.
Neobična imena djece
Nadarević je jedne prilike pojasnio zašto su neobična imena njegove djece.
– Budući da je moja najstarija kćerka Nađa moju mamu, a svoju baku, zvala nana, moja je druga kći dobila to ime. A pomalo neobično ime Aša dao sam sinu po jednom svom prijatelju iz Bosanskog Novog, veoma plemenitom dječaku. Kada sam nekako došao do njegova telefona i javio mu da sam sinu dao njegovo ime, nasmijao se i veselo mi uzvratio da me pozdravlja Plamenko, da je to njegovo pravo ime, a Aša je nadimak.
Vasko da Gama. Wikipedia.org
Portugalac Vasko da Gama prvi oplovio Rt dobre nade
1497. – Tražeći morski put u Indiju, Portugalac Vasko da Gama (Vasco) postao prvi moreplovac koji je oplovio Rt dobre nade, na krajnjem jugu Afrike.
1819. – Rođena engleska književnica Meri En Evans (Mary Ann), poznatija pod pseudonimom Džordž Eliot (George Eliot), koja je, realistički opisujući englesku provinciju, otkrivala duboku osjećajnost, pomiješanu s humorom, te uvjerenje da na ljude blagotvorno djeluju iskušenja i patnje. Djela: romani “Vodenica na Flosi”, “Adam Bid”, “Sajlas Marner”, “Romola”.
1869. – Francuski pisac Andre Pol Gijom Žid (Andre Paul Guillaume Gide), dobitnik Nobelove nagrade za književnost 1947. godine, rođen je na današnji dan. Djela: romani “Kovači lažnog novca”, “Podrumi Vatikana”, “Pastoralna simfonija”, “Zemaljska hrana”, putopisi “Povratak iz SSSR-a”, “Putovanje u Kongo” i poetski “Dnevnik”.
1876. – Umro Armin Šrabec, hrvatski klasični filolog, violončelist i kompozitor. Studij klasične filologije završio je u Beču, a u školi HGZ-a učio violončelo. Bio je profesor grčkog jezika i književnosti na Zagrebačkom sveučilištu. Kao muzički kritičar “Vienca” zauzimao se za muziku nacionalnog smjera.
1877. – Rođen mađarski pisac Endre Adi, čija je poezija označila prelom u modernoj mađarskoj lirici. Djela: “Nove pjesme”, “Krv i zlato”, “Na kolima Ilije Gromovnika”, “Volio bih da me vole”, “Ko je mene vidio”, “Na čelu mrtvih”.
1913. – Engleski kompozitor Edvard Bendžamin Britn (Edward Benjamin Britten), najznačajnija ličnost savremene engleske muzike, rođen je na današnji dan. Suosnivač je Engleske operske grupe i muzičkog festivala u Aldeburgu. Djela: opere “Piter Grajms”, “Otmica Lukrecije”, “Albert Hering”, kompozicije za orkestar “Ratni rekvijem”, “Jednostavna simfonija”, “Proljetna simfonija”, “Varijacije na temu Franka Bridža”, ciklusi solo pjesama.
1916. – Umro američki pisac Džek London (Jack London), jedan od najčitanijih književnika u prvoj polovini 20. vijeka. Najpoznatija djela: “Zov divljine”, “Bijeli očnjak”, “Gvozdena peta”, “Martin Idn”, “Ljudi sa ponora”, “Zlato”, “Kralj alkohol”, “Džeri ostrvljanin”, “Morski vuk”, “Mjesečeva dolina” i “Priče s južnih mora”.
Irena Kolesar. Jutarnji.hr
Rođena glumica Irena Kolesar
1925. – Rođena hrvatska i jugoslavenska glumica Irena Kolesar. Uz rad na prvim domaćim filmovima (ukupno sedam) ostvarila je brojne zapažene uloge prvo u HNK u Zagrebu, a kasnije u Jugoslovenskom dramskom pozorištu u Beogradu. Godine 1981., na Filmskom festivalu u Puli nagrađena je Zlatnom arenom za cjelokupni doprinos filmskom stvaralaštvu.
1956. – Suzana Mančić, srbijanska pjevačica, glumica i televizijska voditeljica, rođena je na današnji dan. Karijeru je započela pjesmom „Ogledalce, ogledalce“ s nepunih 18 godina. Kasnije je dugo godina vodila TV emisiju gdje su se izvlačile dobitne LOTO kombinacije, te je i dobila nadimak „loto devojka“. Devedesetih godina je učestvovala u putujućoj humorističko-erotskoj pozorišnoj predstavi “Sekplozija”. Pozirala je za časopis “Plejboj”. U privatnom i profesionalnom životu proživjela je pakao kada su 2005. u javnost procurili njeni intimni snimci. Tada se na neko vrijeme povukla iz javnog života. Godine 2012., napisala je autobiografsku knjigu “Neukrotivo srce”.
1958. – Američka glumica Džejmi Li Kertis (Jamie Lee Curtis) rođena je na današnji dan. Njeni roditelji su slavni glumci Dženet Li (Janet Leigh) i Toni Kertis (Tony Curtis). Glumačku slavu stekla je 1978. godine, ulogom u horor filmu „Noć vještica“. Za komediju „Kolo sreće“ osvojila je nagradu BAFTA (1983.), a za „Istinite laži“ iz 1994. Zlatni globus.
1963. – Ubijen predsjednik SAD Džon Kenedi (John Kennedy), koji je tri godine prije nego što se našao na meti atentatora u Dalasu postao najmlađi šef države u američkoj historiji. U Drugom svjetskom ratu je služio u mornarici, potom nakratko bio novinar, u Kongres je izabran 1947., a senator je postao 1952. Za predsjednika je izabran u 43. godini života kao kandidat Demokratske stranke. Kao atentator je zvanično označen Li Harvi Osvald (Lee Harvey Oswald), koji je pod krajnje sumnjivim okolnostima i sam ubijen dva dana kasnije u policijskoj stanici u Dalasu.
1963. – Umro engleski pisac Oldos Haksli (Aldous Huxley), jedan od najistaknutijih evropskih esejista 20. vijeka. Djela: romani “Vrli novi svijet”, “Jalovo lišće”, “Kontrapunkt života”, “Poslije mnogo ljeta”, “Vrijeme mora da stane”, zbirke pripovijedaka “Mali Meksikanac”, “Dvije ili tri gracije”, eseji i studije “Zajedljivi Pilat”, “Muzika u noći”, “Vječna filozofija”, “Nauka, sloboda i mir”.
1980. – Preminula američka filmska glumica Me Vest (Mae West), koja se iskazala kao izuzetna komičarka, ali su je mnogi kritičari prvenstveno smatrali vulgarnim seks-simbolom. Zbog uloge u predstavi “Seks” 1926. godine u jednom brodvejskom pozorištu, osuđena je na osam dana zatvora. Filmovi: “Seks”, “Dijamantska Lili”, “Nisam anđeo”, “Klondajk Eni”, “Svaki dan je praznik”, “Idi na zapad, mladi čovječe”, “Mura Brekendridž”, “Učinila mu je krivo”.
2004. – Vijeće sigurnosti UN-a usvojilo rezoluciju kojom će komandu nad mirovnom misijom u Bosni i Hercegovini od NATO-a preuzeti Evropska unija.
2005. – Predsjednica Hrišćansko-demokratske unije (CDU) Angela Merkel postala prva njemačka kancelarka u historiji.
Srebrenka Sena Jurinac. Opera.hr
Umrla operska pjevačica Srebrenka Sena Jurinac
2011. – Umrla Srebrenka Sena Jurinac, bosansko-hrvatsko-austrijska operska pjevačica. Rođena je u Travniku, 24. oktobra 1921. godine. Pjevala je u Bečkoj državnoj operi, gdje je prvi put javno nastupila u januaru 1945. u koncertnoj izvedbi “Nikole Šubića Zrinskog”. U 38 godina djelovanja u ostvarila je 47 uloga i imala 1268 nastupa. Godine 1953., dobila je naslov austrijske komorne pjevačice. Grad Beč je najveće muzičko priznanje nazvao po njoj – Zlatni prsten Sena Jurinec.
2017. – Prvostepeno vijeće Haškog tribunala za zločine u bivšoj Jugoslaviji osudilo je nekadašnjeg komandanta Glavnog štaba Vojske Republike Srpske generala Ratka Mladića na doživotnu kaznu zatvora, proglasivši ga krivim za udruženi zločinački poduhvat, genocid u Srebrenici, progon, istrebljenje, ubistvo, kršenje zakona i običaja ratovanja, deportacije, nehumano djelo prisilnog premještanja, terorisanje, kršenje zakona i običaja ratovanja, protivpravne napade na civile i uzimanje talaca.
